İçtimai Dersler

“Ceridelerde neşrettiğim umum makalatımdaki umum hakaika nihayet derecede musırrım. Şayet zaman-ı mazi canibinden, asr-ı saadet mahkemesinden adaletname-i şeriatla davet olunsam neşrettiğim hakaikı aynen ibraz edeceğim. Olsa olsa o zamanın ilcaatının modasına göre bir libas giydireceğim. Şayet müstakbel tarafa, üç yüz sene sonra tenkidat-ı ukalâ mahkemesinden tarih celbnamesiyle celb olunsam, yine bu hakikatleri tevsi ve inbisat ile çatlayan bazı yerlerini yamalamakla beraber, taze olarak orada da göstereceğim. Demek hakikat tahavvül etmez. Hakikat, haktır.”
Bediüzzaman Said Nursî

Bediüzzaman Said Nursî, Eski Said diye nitelendirdiği dönemde mutlakiyet yönetimine karşı mücadele veren meşrutiyetçi ve hürriyetçi hareketleri desteklemiş, islam dünyasının kurtuluşunu, her türlü istibdat ve baskıdan kurtulmasında ve özgür düşünce kapılarının açılmasında aramıştır. Üstad Bediüzzaman, Eski ve Yeni Said diye nitelendirdiği dönemsel hayatının her ikisinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini, Kur’an medresesinde Yeni Said’in verdiği derslerin yanısıra Eski Said’in de Hutbe-i Şamiye ve Zeyilleri gibi hayat-ı içtimaiye medresesinde aldığı derslerin ve konuşmaların da gözönünde bulundurulmasını bir tür vasiyet biçiminde tavsiye etmiştir. Kitapta yer alan risale ve makaleler,kendi döneminde yayınlanmış orjinal şekilleriyle alınmıştır. Sözkonusu risale ve makalelerde Yeni Said döneminde yapılmış değişiklikler dipnotta nüsha farkı olarak kaydedilmiştir. Risale ve makalelerin sıralanışı yayın tarihleri dikkate alınarak yapılmış, risale ve makalelerde Bediüzzaman’ın o dönemde kullandığı imzalar aynen muhafaza edilmiştir. Kitabın sonunda Eski Said’in eserlerinin orjinal şekliyle kapak resimleri ve makalelerinin tamamının fotokopileri eklenmiştir. Kitabın bu isim ve ad altında yayınlanması, Üstad’ın Eski Said dönemi eserlerini talebelerine bir nevi “içtimaî dersler” şeklinde takdim ve tavsiye etmesinden mülhemdir.

 

 Sayfa Sayısı : 599

 

İÇİNDEKİLER

SUNUŞ 7
NUTUK 9
Bediüzzaman’ın, İkinci Meşrutiyetin başlangıcında hürriyet, eşitlik, adalet ve istibdat hakkındaki görüşlerini içeren ve bir kısmını nutuk suretinde söylediği ifadeleridir.
HUTBE-İ ŞAMİYE 37
Şam ulemasının teklifi üzerine Üstad’ın 1911 yılında Emeviye Camiinde Arapça olarak okuduğu hutbenin 1951 yılında bizzat kendisi tarafından Türkçeye yapılan tercümesidir. Bu eserde, İslâm âleminin temel problemleri ve çözüm yolları belâgatlı bir şekilde ele alınmıştır.
MÜNAZARAT 77
II. Meşrutiyetin ilanını müteakip Bediüzzaman’ın, şarktaki Kürd aşiretleriyle soru-cevap şeklinde yaptığı diyalogları içerir. İstibdat, hürriyet, meşrutiyet yönetimi, gayr-ı müslim azınlıklar, şarktaki ulema ve ağaların durumları, eğitim sorunu, ilerlemenin esasları gibi mevzular bu eserdeki başlıca konulardır.
DİVAN-I HARB-İ ÖRFİ 151
31 Mart Olayından dolayı 1909 yılında İstanbul’da kurulan sıkıyönetim mahkemesine çıkarılan Bediüzzaman Hazretlerinin, suçlamalara karşı verdiği cevapları içeren harika bir müdafaadır.
DEVAÜ’L-YE’S 193
“Ümitsizliğin ilacı” anlamındaki bu risalede, İslâm âleminin gerileyişi ile Hristiyan dünyasının ilerlemesinin maddi ve manevi nedenleri açıklanarak, istikbalde bu durumun değişeceği müjdesi verilmektedir.
HUTUVAT-I SİTTE 203
1920 yılında İstanbul’un İngiliz kuvvetleri tarafından işgali üzerine yazılmıştır. Eserde, müslümanlara yönelik yapılan siyasî ve psikolojik propagandaların cevapları, ilzam edici bir şekilde verilmektedir.
HAKİKAT ÇEKİRDEKLERİ (I-II) 211
Bediüzzaman Said Nursî’nin yeğeni Abdurrahman’nın derlemiş olduğu Hakikat Çekirdekleri, değişik risalelerden seçilerek bir araya getirilmiş olan vecizelerden ibarettir.
SÜNUHAT 239
Bu risaledeki başlıca konular: Amel-i salih, günahın akıbeti, menfi ve müsbet milliyet anlayışı, rızık, şehadet, adalet-i mahza ve adalet-i izafiye, Müslümanların Kur’an’a ne şekilde bakması gerektiği, saltanat ve hilafet, İslâm medeniyeti, siyaset ve Hacc bahsidir.
NOKTA 273
Tevhidin sayısız delillerinden dört önemli bürhanı olan Hz. Muhammed, kâinat, Kur’an ve vicdanın Allah’ın birliğine ne şekilde işaret ettikleri izah edilerek, meleklere ve ahirete imanın güçlü delilleri de, ayrıca bu risalenin sonunda yer almıştır.
TULUAT 313
İslâm âlimleri arasındaki ihtilafın nedenleri ve çözümü, İngiliz siyaseti ve kuva-yı milliye aleyhindeki fetvaya Bediüzzaman’ın bakışı, Dârü’l-Hikmeti’l-İslâmiye’nin durumu, hadis kritiği, Azrail’in temessülü gibi değişik konuları içerir.
İŞARAT 327
Tasaddukla ilgili bir ayetin tefsiri, vahdetü’l-vücutçular ile panteistçilerin farkı, nefisperest ve lezzetperestlerin durumu, evlilik konusu ve bir kısım vecizelerin yer aldığı risaledir.
RUMUZ 337
Kur’an’ın i’caz yönleri, kâfirlerin müslümanlara niçin üstün geldiği ve ittihad-ı İslâm gibi konular kısa ve özlü şekilde açıklanmıştır.
ŞUAAT 347
Hz. Muhammed’in (a.s.m) peygamberliğinin delilleri ve Hz Peygamber’in, tevhidin varlığına delil olması yönü ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır.
LEMEAT 383
Yarı nazım biçiminde kaleme alınmış olan bu risalede, tevhid ve kelâm gibi konuların yanı sıra sosyal, siyasal ve kültürel bir çok konu gayet kısa ve veciz ifadelerle izah edilmiştir.
MAKALELER 503
Bediüzzaman Hazretlerinin 1908 ile 1920 yılları arasındaki değişik tarihlerde Osmanlı matbuatında yer alan makaleleridir.
TARİHÇE-İ HAYAT 583
1918 yılında yayınlanan Arapça İşaratü’l-İ’caz’ın son kısmında yer alan bu tarihçe, Üstad’ın talebelerinden Müküslü Hamza tarafından yazılmış olup, Bediüzzaman’ın bu tarihe kadar olan hayatını konu almaktadır.
TARİHÇE-İ HAYAT’IN ZEYLİ 593
Üstad’ın yeğeni Abdurrahman kaleme aldığı bu zeyilde, Bediüzzaman Hazretlerinin esaret dönüşü hayatından bir kesit anlatılır. Bu bölüm, 1921 yılında yayınlanan Lemeat risalesinin sonunda yer almıştır.